Ο Νομός Κοζάνης, ορεινή περιοχή για τα δεδομένα της Ελλάδος, μέχρι το 1970 συγκαταλεγόταν στους φτωχότερους Νομούς της χώρας. Ο πληθυσμός ασχολείτο κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, ενώ ήταν και απομονωμένος από τα κεντρικά οδικά δίκτυα της χώρας. Η εκμετάλλευση των λιγνιτοφόρων κοιτασμάτων που υπάρχουν στο υπέδαφος της περιοχής, έμελλε να παίξει καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα αναπτυξιακή πορεία του.

Τα μικρά οροπέδια, που σχηματίζονται στην περιοχή, αν και χαμηλής αποδοτικότητας, καλλιεργούνται. Τα κύρια προϊόντα, που παράγει ο Νομός, είναι σιτηρά, καπνά, όσπρια υψηλής ποιότητας, ενώ σε ορισμένους δήμους ευδοκιμεί η πατάτα και τα δενδροκομικά, όπως μήλα και ροδάκινα. Ένα μοναδικό προϊόν, που παράγεται επί αιώνες στην περιοχή, είναι το βολβόριζο φυτό «Κρόκος», που καλλιεργείται στο ομώνυμο δημοτικό διαμέρισμά και έχει καταστήσει την Κοζάνη γνωστή στα πέρατα του κόσμου. Η αμπελοκαλλιέργεια είναι, επίσης, ένας τομέας γεωργικής παραγωγής, σε περιορισμένη όμως κλίμακα, ενώ το κρασί και το τσίπουρο, που παράγονται, απορροφούνται από την τοπική κατανάλωση.

Πηγή ζωής για την περιοχή αποτελεί διαχρονικά και η κτηνοτροφία. Τα βουνά και τα λιβάδια, που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του Νομού, ευνοούν την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας. Τα κτηνοτροφικά προϊόντα του Νομού Κοζάνης είναι υψηλής ποιότητας. Ονομαστά είναι το τουλουμίσιο τυρί, ο μπάτζιος, τα λευκά τυριά του Βοΐου, το κεφαλοτύρι και το μανούρι της Βλάστης.

Όσον αφορά το βιομηχανικό τομέα, σημαντικότατο ρόλο παίζουν τα πλούσια λιγνιτοφόρα κοιτάσματα στο υπέδαφος της περιοχής, όπου εκτεινόταν η αποξηραμένη «Σαρί Γκιόλ» ή «Κίτρινη Λίμνη», καθώς και οι τρεις ατμοηλεκτρικοί σταθμοί Πτολεμαΐδας, Καρδιάς και Αγίου Δημητρίου, οι οποίοι παράγουν πάνω από το μισό της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, ενώ δεν θα έπρεπε να παραβλεφθεί και η παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος από τους υδροηλεκτρικούς σταθμούς του φράγματος του Πολυφύτου, που συγκεντρώνει τα νερά του Αλιάκμονα.

Η ΔΕΗ παρέχει απασχόληση σε ένα μεγάλο αριθμό εργαζομένων από τις πόλεις και τα χωριά του Νομού, γεγονός, που έχει επηρεάσει θετικά τις κοινωνικές δράσεις στην περιοχή. Όμως, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την ατμοσφαιρική ρύπανση, τις εκσκαφές τεράστιων εκτάσεων, τη λειτουργία των ατμοηλεκτρικών σταθμών (ΑΗΣ) και η μετεγκατάσταση ολόκληρων χωριών για την εκμετάλλευση των λιγνητοφόρων κοιτασμάτων μετριάζουν τη θετική κοινωνική επίδραση των ΑΗΣ στην περιοχή.

Στο βιοτεχνικό τομέα , κατά τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει κινητικότητα. Βρίσκονται σε εξέλιξη προγράμματα που αναμένεται να ενισχύσουν την περιοχή. Ήδη στο Νομό λειτουργούν αρκετές βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες, ενώ στο στάδιο της ολοκλήρωσης βρίσκεται η Βιομηχανική Περιοχή της Κοζάνης, και το Βιοτεχνικό Πάρκο Ξύλου Κοζάνης, για την προώθηση της επεξεργασίας ξύλου και της επιπλοποιίας. Ήδη, λειτουργεί το Βιοτεχνικό Πάρκο της Σιάτιστας, για την ανάπτυξη και προώθηση της γούνας, ενώ αξιόλογο είναι και το Εκθεσιακό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας, όπου και φιλοξενείται κάθε χρόνο η Εμποροβιοτεχνική και Γεωργική Έκθεση Δυτικής Μακεδονίας.